Półprodukty własnej produkcji: wielopoziomowy BOM na przykładzie szafki

Zakład produkuje szafkę, a blacha stalowa stoi w niej w dwóch miejscach, w korpusie i w szufladzie. Gdy zestawienie materiałowe jest płaskie, podrożenie blachy trzeba poprawiać w dwóch wierszach, a kosztu korpusu, który zespawano z wyprzedzeniem, nie widać wcale. Ewidencja półproduktów własnej produkcji zamyka oba problemy. Węzeł dostaje własną specyfikację, stan i koszt wytworzenia, a specyfikacja wyrobu odwołuje się do niego jak do komponentu.

Taki łańcuch to wielopoziomowy BOM. Niżej rozbity jest na przykładzie szafki z zakładu konstrukcji metalowych, z rachunkiem co do grosza. Przykład jest umowny.

Czym jest wielopoziomowy BOM i po co wynosić węzły do osobnych specyfikacji?

Półprodukt to węzeł albo półfabrykat, który hala wytwarza sama i używa dalej jako komponent. Korpus zespawano, pomalowano, położono na magazyn, a po dniu czy tygodniu poszedł na montaż.

Gdy węzeł ma osobną specyfikację, skład korpusu zapisany jest w jednym miejscu, a poprawka obejmuje każdy wyrób, który go używa. Korpus można wykonać z wyprzedzeniem i trzymać na magazynie. Różni ludzie robią węzły na różnych stanowiskach. Koszt węzła widać w osobnym wierszu.

Druga strona to więcej dokumentów. Dla wyrobu z dwoma węzłami to trzy specyfikacje zamiast jednej. Jeśli węzeł wchodzi do jednego wyrobu i ani razu nie leży na magazynie, płaska specyfikacja pozostaje wygodniejsza.

Jaki przykład wielopoziomowego BOM można wziąć za wzór?

Wyrób to szafka z jedną szufladą, ilość bazowa jedna sztuka. Najpierw niższy poziom. Normy podano z uwzględnieniem strat technologicznych.

Korpus spawany (półprodukt, 1 szt.)

Szuflada w komplecie (półprodukt, 1 szt.)

Teraz wyższy poziom. Korpus i szuflada stoją w specyfikacji szafki jako komponenty z własnymi specyfikacjami.

Szafka z szufladą (wyrób, 1 szt.)

Cena półproduktu w tabeli szafki to suma specyfikacji węzła. Dla korpusu to 134,40 + 19,20 + 3,30 + 11,20 = 168,10 PLN, dla szuflady 37,80 + 16 + 3,36 = 57,16 PLN. Materiały szafki razem to 168,10 + 57,16 + 8,50 + 4 = 237,76 PLN.

Praca idzie osobnym wierszem na każdym poziomie. Korpus wymaga cięcia ze spawaniem (38 PLN) i malowania (12 PLN), razem 50 PLN. Szuflada kosztuje 14 PLN pracy. Montaż i regulacja szafki to 16 PLN. Praca na szafkę to 50 + 14 + 16 = 80 PLN, a pełny koszt wytworzenia 237,76 + 80 = 317,76 PLN.

Jak rozwinąć specyfikację do surowca dla partii?

Zakupy pracują z listą surowca. Dla partii 10 szafek potrzeba 10 korpusów i 10 szuflad, a system (albo technolog w arkuszu) rozwija specyfikacje w dół i sumuje te same materiały z różnych poziomów.

Kontrola. Materiały jednej szafki 237,76 PLN pomnożone przez 10 dają te same 2 377,60 PLN. Blachę dział zakupów widzi jednym wierszem na 41 m², choć 32 z nich pójdą na korpusy, a 9 na szuflady. Praca na partię to 80 × 10 = 800 PLN, pełny koszt partii 3 177,60 PLN (317,76 PLN na szafkę).

Czy praca wchodzi w koszt wytworzenia półproduktu?

To zależy od zasad ewidencji, a w Bimp zasada jest taka. Materiały etapu, na którym wytwarza się półprodukt, wchodzą w jego koszt. Wynagrodzenie akordowe za ten etap w wartość półproduktu nie idzie. Gromadzi się na „Production task” (zadanie produkcyjne) i w całości przechodzi do kosztu gotowego wyrobu, gdy ostatni etap dostaje status „Product”.

Na szafce różnica między dwoma podejściami wygląda tak.

Gotowa szafka kosztuje tak samo, 317,76 PLN. Pośrednie liczby są różne. Jeśli hala zespawała 12 korpusów pod serię 10, dwa nadmiarowe leżą na magazynie producenta. W Bimp wyceniono je na 336,20 PLN (2 × 168,10), a z pracą ich wartość to 436,20 PLN (2 × 218,10). Różnica 100 PLN równa się akordowi za dwa korpusy. Dopóki wyrób nie jest ukończony, akord za węzły (w przykładzie 64 PLN na szafkę) leży w raporcie „Accumulated cost” na „Customer order” jako nierozliczona reszta.

Do ewidencji wewnętrznej to wystarcza. Jeśli korpus ma być sprzedany albo wyceniony w pełnej wartości, pracę dolicza się osobno.

Co daje ponowne użycie węzła w innym wyrobie?

Hala wytwarza też szafkę z dwiema szufladami. Jej specyfikacja odwołuje się do tego samego korpusu i tej samej szuflady, tylko szuflady są dwie. Materiały to 168,10 + 2 × 57,16 + 8,50 + 2 × 4 = 168,10 + 114,32 + 8,50 + 8 = 298,92 PLN. Praca - 50 + 2 × 14 + 16 = 94 PLN. Koszt wytworzenia 392,92 PLN.

Prowadnice podrożały z 16 do 18 PLN za komplet. W specyfikacji szuflady to jedna poprawka, która rozchodzi się na oba wyroby. Szafka z jedną szufladą drożeje o 2 PLN i kosztuje 319,76 PLN, szafka z dwiema o 4 PLN i kosztuje 396,92 PLN. W płaskich specyfikacjach tę samą cenę trzeba by zmieniać dwa razy, w wierszu każdej szafki, a trzeci wyrób z inną liczbą szuflad dodałby kolejny wiersz do poprawy.

Co dzieje się z kosztem, gdy blacha podrożała?

Załóżmy, że blacha podrożała z 42 do 46,20 PLN za m², czyli o 10%. Na szafkę przypada 3,2 + 0,9 = 4,1 m² blachy. Podrożenie to 4,1 × 4,20 = 17,22 PLN na szafkę, czyli 5,4% pełnego kosztu szafki (17,22 / 317,76). Na partię to 172,20 PLN.

W wielopoziomowym BOM poprawka jest jedna, nowa cena blachy w karcie towaru. Korpus drożeje o 3,2 × 4,20 = 13,44 PLN i kosztuje 181,54 PLN, szuflada o 0,9 × 4,20 = 3,78 PLN i kosztuje 60,94 PLN. Razem 13,44 + 3,78 = 17,22 PLN, tak jak w rachunku na wyrób. Szafka kosztuje 334,98 PLN (317,76 + 17,22), a partia 3 349,80 PLN.

W płaskiej specyfikacji ta sama blacha jest zapisana w dwóch wierszach, a technolog, który poprawił tylko jeden, dostaje koszt z błędem 13,44 PLN albo 3,78 PLN.

Jak ustawić półprodukty w Bimp?

W Bimp z półproduktami działają dwa mechanizmy.

Pierwszy to zagnieżdżona specyfikacja. Na karcie „Materials and components” półprodukt dodaje się jak zwykły komponent, a w kolumnie „Specification” wybiera specyfikację, według której jest wytwarzany. W tym celu najpierw tworzy się specyfikacje węzłów, potem specyfikację wyrobu. W zamówieniu na produkcję przełącznik „Create production orders” jest przeznaczony do produkcji kaskadowej i automatycznie tworzy podrzędne zamówienia na półprodukty.

Drugi to etapy „Production task”. W specyfikacji włącza się „Use stages and operations” oraz „Use semi-finished products”, dla etapu wskazuje się półprodukt. W przykładzie to etapy „Spawanie korpusu” (półprodukt „Korpus spawany”), „Wykonanie szuflady” (półprodukt „Szuflada w komplecie”) i „Montaż”. Po Create batches na 10 szafek powstaje 10 zadań produkcyjnych, po jednym na wyrób z własną serią. Etapom przypisuje się osoby odpowiedzialne, a gdy etap dostaje status „Semi-finished”, system tworzy „Assembly” (montaż wyrobu z komponentów) półproduktu, spisuje materiały etapu i przyjmuje węzeł. Start następnego etapu nie może być wcześniejszy niż koniec poprzedniego.

Materiał przypisany do etapu z półproduktem wchodzi w koszt tego półproduktu. Status „Product” na ostatnim etapie tworzy „Assembly” gotowej szafki i nalicza „Piecework pay” za cały łańcuch.

Co robi Bimp, a czego nie robi

Bimp to ukraiński chmurowy system ERP dla producentów, a półprodukt jest w nim komponentem specyfikacji z własną specyfikacją i własną kompletacją. System przyjmuje węzeł na magazyn producenta, spisuje na niego materiały etapu i prowadzi produkcję w toku według etapów. Ruch węzła widać w raporcie „Stock movement”, skumulowany koszt we właściwym raporcie.

Systemu, który sam zdecyduje, które węzły warto wynieść do osobnych specyfikacji, nie ma. Skład węzłów, normy i kolejność etapów określa technolog. Akord, jak opisano wyżej, trafia do wartości gotowego wyrobu, więc wycena korpusu razem z pracą wymaga osobnego rachunku. Osobnego magazynu półproduktów Bimp nie tworzy, węzeł leży na magazynie producenta zamówienia na produkcję.

Co dał wielopoziomowy BOM na przykładzie szafki?

Dwie specyfikacje węzłów dodały dwa dokumenty. Za to podrożenie blachy o 17,22 PLN na szafkę wymagało jednej poprawki, a dwa nadmiarowe korpusy na magazynie dostały osobną wartość 336,20 PLN.

Często zadawane pytania