Normy zużycia materiałów w produkcji i kontrola przekroczeń: od tabeli do blokady

Stolarnia, która wytwarza 200 ościeżnic drzwiowych, według normy ma zużyć 640 metrów drewna, a zużywa 672. Tę różnicę 5% widzi dopiero raport miesięczny, gdy ościeżnice są już wysłane. Normy zużycia materiałów w produkcji to ilość każdego materiału na jednostkę wyrobu z uwzględnieniem strat technologicznych, a kontrola przekroczeń to porównanie faktu z normą, zanim dokument zamknięto i materiał spisano.

Przykład jest umowny: jedna hala, jedna partia i rachunek co do grosza.

Co wchodzi w normę zużycia materiałów na jednostkę wyrobu?

Ilość netto to to, co zostaje w wyrobie. Procent strat technologicznych to część materiału, która idzie w odpad przy cięciu, w ścinki, parowanie czy zeszlifowanie. Ilość brutto to to, co trzeba wydać na halę, żeby po stratach w wyrobie została ilość netto.

Dla drewna na jedną ościeżnicę netto to 3,04 m, strata 5%, a brutto 3,2 m (3,04 / 0,95). Norma 3,2 m to liczba, według której dział zakupów liczy zapotrzebowanie, magazynier wydaje materiał, a kalkulacja ustawia koszt wytworzenia.

Normy bez tolerancji trudno dotrzymać co do ostatniego centymetra czy mililitra, bo przy cięciu drewno traci długość w ścinkach, a zużycie lakieru zależy od warunków nakładania. Dlatego obok normy ustawia się minimum i maksimum, w których odchylenie uznaje się za normalne.

Jak wygląda tabela norm i limitów dla partii wyrobów?

Zamówienie na 200 ościeżnic. Najpierw normy z cenami, dla partii mnożymy je przez 200.

Teraz tolerancje. Technolog ustawia je na jedną ościeżnicę, a na partię granice się przelicza. Dla drewna tolerancja 0,1 m w obie strony, dla lakieru 0,01 l, dla kleju tylko górna granica.

Po wykonaniu partii hala spisała 672 m drewna, 10,4 kg kleju i 21 l lakieru. Porównanie z granicami daje trzy wyniki. Drewno przekroczyło maksimum o 672 - 660 = 12 m. Klej zmieścił się w granicach: 10,4 kg to mniej niż 11 kg. A lakier spadł poniżej minimum o 22 - 21 = 1 l.

Jaka powinna być tolerancja w limitach?

Szerokość tolerancji ma wymiar pieniężny. Maksimum drewna 660 m leży 20 m powyżej normy, co przy cenie 18 PLN/m daje 360 PLN. Dla kleju maksimum 11 kg to zapas 1 kg, czyli 32 PLN, dla lakieru 26 l to 2 l, czyli 30 PLN. Gdyby każdy materiał doszedł do górnej granicy, przekroczenie wyniosłoby 360 + 32 + 30 = 422 PLN, czyli 3,5% z 12 200 PLN.

Jeśli zawęzić tolerancję drewna do 0,05 m na ościeżnicę, maksimum na partię wyniesie 650 m, a zapas 10 m (180 PLN). Wąska granica częściej zatrzymuje dokumenty, a każde zatrzymanie ktoś potwierdza ręcznie. Szeroka granica przepuszcza kwoty, które są już odczuwalne w marży. W przykładzie faktyczne przekroczenie 543,80 PLN jest wyższe niż suma tolerancji 422 PLN, więc limity by zadziałały.

Ile kosztuje przekroczenie, które widać dopiero na koniec miesiąca?

Faktycznie drewno kosztowało 672 × 18 = 12 096 PLN, klej 10,4 × 32 = 332,80 PLN, lakier 21 × 15 = 315 PLN. Razem 12 743,80 PLN wobec 12 200 PLN według normy. Różnica 543,80 PLN, czyli 4,5% wartości normatywnej, a na jedną ościeżnicę 2,72 PLN.

Sumaryczna liczba ukrywa strukturę. Przekroczenie drewna to 32 m, czyli 5,0% normy, i kosztuje 576 PLN. Przekroczenie kleju 0,4 kg (4%) kosztuje 12,80 PLN. Niedolanie lakieru 3 l (12,5% normy) daje minus 45 PLN. Razem 576 + 12,80 - 45 = 543,80 PLN. Minus na lakierze pogasił część plusów w sumie.

Kontrola drugim sposobem. Wartość faktyczna 12 743,80 PLN minus norma 12 200 PLN daje te same 543,80 PLN. Na drewnie 32 m × 18 PLN = 576 PLN, i ta jedna pozycja tłumaczy więcej niż całą różnicę.

Raport miesięczny pokaże 4,5% na materiałach. 12 metrów drewna w granicach tolerancji i niedolany litr lakieru pozostaną w nim niewidoczne. Do tego czasu partia jest już wysłana.

Jak norma staje się kontrolą w Bimp?

W Bimp normy i limity żyją w specyfikacji. Na karcie „Materials and components” dla każdego materiału ustawia się „Quantity”, „Loss (%)” i „Quantity net”. Kolumny „Minimum quantity” i „Maximum quantity” włącza się w ustawieniach kolumn karty „Product composition”. Granice podaje się na ilość wyrobu wskazaną w specyfikacji. Jeśli limity są puste, kontrola dla materiału nie obowiązuje. Można ustawić tylko minimum albo tylko maksimum, ale minimum nie może przekraczać maksimum, inaczej specyfikacji nie da się zapisać.

W zamówieniu na produkcję po karcie „Materials” pojawia się karta „Material consumption control”. Wypełnia się automatycznie, a przy nazwie stoi licznik odchyleń. W przykładzie to „Material consumption control (2)”, odchylenia na drewnie i lakierze. Kolumna „Deviation from norm” pokazuje +12 m dla drewna, 0 kg dla kleju, -1 l dla lakieru. Przełącznik „Only with deviations” chowa wiersze w normie. Granice skalują się, gdy zmienia się liczba wyrobów na karcie „Products”. Działa tu tryb informacyjny: odchylenie widać, a dokument się zapisuje.

Blokada zadziała w „Assembly” (montaż wyrobu z komponentów). Jeśli ilość materiału wykracza poza granice, zapis zatrzymuje komunikat, że ilość ma mieścić się w normie. Mistrz otwiera kartę „Materials”, znajduje wiersze z oznaczeniem „Deviation from norm” i poprawia ilość. Gdy przyczyna jest uzasadniona, na przykład część półfabrykatów poszła w brak, odchylenie może potwierdzić tylko administrator albo właściciel konta. Klika Save, sprawdza listę w oknie „Save the assembly with a deviation from the norm?” i potwierdza przyciskiem Save with deviations.

Tryby dwóch dokumentów się różnią.

Dane karty są wyliczane i nie podlegają edycji. Wiersze jednego materiału z różnych partii czy magazynów łączą się w jeden, więc sprawdzana jest suma po materiale w całości, a poszczególne partie nie są porównywane.

W przykładzie „Assembly” na 200 ościeżnic nie zapisze się z 672 m drewna i 21 l lakieru, dopóki administrator nie potwierdzi obu odchyleń. Po potwierdzeniu z magazynu zejdzie ilość faktyczna, 672 m drewna wartości 12 096 PLN. Norma 11 520 PLN do spisania nie jest brana. Zdarzenie „Saved with deviations” z datą i autorem zostanie na karcie „Change history”, a wszystkie takie przypadki można przefiltrować według typu działania.

Co robić, gdy odchylenia się powtarzają?

Załóżmy, że jeszcze dwie partie dały 668 i 676 m drewna na 200 ościeżnic. Średnia z trzech partii (672 + 668 + 676) / 3 = 672 m, czyli 3,36 m na ościeżnicę, a w normie jest 3,2 m. Netto 3,04 m przy takim zużyciu oznacza stratę 1 - 3,04 / 3,36 = 9,5%, a w specyfikacji zapisano 5%.

Trzy odchylenia w jedną stronę wskazują na nieaktualną normę, a potwierdzanie przyczyny w „Assembly” jej nie usuwa. Norma 3,36 m dodaje 0,16 × 18 = 2,88 PLN na ościeżnicę, na 200 ościeżnic 576 PLN, te same pieniądze co w pierwszej partii. Po tym w specyfikacji zmienia się stratę (z 5% na 9,5%) i limity, a cenę wyrobu przegląda się według nowej kalkulacji.

Czym karta limitowa różni się od limitów w Bimp?

Karta limitowa to dokument magazynowy, według którego hala dostaje materiał w granicach limitu, a magazynier składa podpis przy każdym wydaniu. Kontrola w takim dokumencie odbywa się w chwili wydania z magazynu.

Dokumentu o takiej nazwie w Bimp nie ma. Materiały na halę przekazuje się przesunięciem zapasów, utworzonym na podstawie zamówienia na produkcję. Ilość do przesunięcia równa się planowi minus już przesunięte, więc kolejne przesunięcie nie dubluje wydania. Materiały można wydawać częściami. Granice natomiast sprawdza „Assembly” w chwili spisania. Różnica w tym, że karta zatrzymuje wydanie, a limity w Bimp zatrzymują księgowanie dokumentu produkcyjnego.

Co robi Bimp, a czego nie robi

Bimp to ukraiński chmurowy system ERP dla producentów, a limity zużycia porównują w nim faktyczne zużycie z normami specyfikacji. Zamówienie na produkcję pokazuje odchylenie, „Assembly” blokuje zapis, a potwierdzenie z odchyleniem jest dostępne tylko dla administratora i właściciela i zostawia zapis w historii zmian.

Normy i tolerancji system nie wylicza. Ustawia je technolog, a niedokładna norma da błędne sygnały w obie strony. Kontrola nie działa dla materiałów bez limitów ani dla materiałów dodanych ręcznie poza składem specyfikacji. W zamówieniu na produkcję tylko informuje. Przyczyny przekroczenia, wadliwego półfabrykatu czy błędu cięcia, system sam nie ustali, robi to człowiek, który potwierdza odchylenie. Jak norma przekłada się na koszt wyrobu, wyjaśnia strona Bimp dla producentów, a szczegóły limitów opisuje artykuł Limity zużycia materiałów.

Co pokazał rozbiór przekroczenia na 200 ościeżnicach?

Sumaryczne przekroczenie 543,80 PLN wyglądało na dopuszczalne, dopóki nie rozłożono go na wiersze. Wtedy okazało się, że 576 PLN to samo drewno, a lakier, którego zabrakło, zmniejszył sumę i ukrył drugi problem.

Często zadawane pytania