FIFO czy średnia ważona: jaką metodę wyceny rozchodu wybrać w produkcji

FIFO rozchoduje materiał po cenie najwcześniejszych partii, a średnia ważona po średniej cenie wszystkich zapasów w magazynie. Gdy ceny zakupu rosną, FIFO daje niższy koszt rozchodu i wyższy zysk, gdy spadają, odwrotnie. Bimp to ukraińska chmurowa ERP dla producentów i stosuje FIFO przy włączonej ewidencji partii oraz średnią ważoną, gdy ewidencja partii jest wyłączona.

Technolog zakładu meblarskiego kupuje sklejkę trzy razy w kwartale: w styczniu po 100 zł za arkusz, w lutym po 115, w marcu po 130. W kwietniu zakład pobiera z magazynu 150 arkuszy. Po jakiej cenie wpisać je w koszt zlecenia? Od odpowiedzi zależy, ile zysku pokaże raport za kwiecień.

Czym FIFO różni się od średniej ważonej?

Według metody FIFO („pierwsze weszło, pierwsze wyszło”) materiał rozchoduje się z najstarszej partii, a gdy ta się skończy, z następnej. Magazyn przechowuje ceny każdej partii osobno, więc na każdy rozchód przypada konkretny zestaw cen. Zapas pozostały w magazynie wycenia się po cenach najnowszych przyjęć.

Średnia ważona operuje jedną ceną na cały stan. Wzór jest taki:

Cena średnia = wartość wszystkich zapasów / ilość wszystkich zapasów

Każde nowe przyjęcie zmienia cenę średnią, a rozchód idzie po niej, bez względu na to, z której partii fizycznie wzięto materiał. W takiej ewidencji partie zlewają się w jedną kwotę.

Jak policzyć koszt obiema metodami na przykładzie?

Załóżmy, że w magazynie zakładu leżą trzy partie sklejki. Wszystkie trzy przyszły przed pierwszym rozchodem. Firma jest umowna.

Cena średnia wynosi 34 500 / 300 = 115 zł za arkusz.

W kwietniu zakład rozchoduje 150 arkuszy na produkcję. W maju jeszcze 100. Między tymi dwoma rozchodami nie ma nowych przyjęć.

Rozchód 1, 150 arkuszy. Według FIFO bierzemy całą partię styczniową i połowę lutowej: 100 × 100 + 50 × 115 = 10 000 + 5 750 = 15 750 zł. Według średniej ważonej bierzemy 150 × 115 = 17 250 zł. Różnica to 1 500 zł.

Rozchód 2, 100 arkuszy. Według FIFO w partii lutowej zostało 50 arkuszy, resztę bierze się z marcowej: 50 × 115 + 50 × 130 = 5 750 + 6 500 = 12 250 zł. Według średniej ważonej cena została na poziomie 115 zł, bo nowych przyjęć nie było: 100 × 115 = 11 500 zł.

Obie metody rozdzielają te same 34 500 zł. Różnica polega tylko na tym, jaka część zdążyła trafić do kosztu, a jaka została w magazynie. FIFO zostawił w magazynie 50 arkuszy po 130 zł, czyli 6 500 zł, średnia ważona 50 arkuszy po 115 zł, czyli 5 750 zł. Te 750 zł to właśnie różnica między sumarycznymi rozchodami, 28 750 - 28 000 = 750 zł.

Jak metoda wpływa na koszt wyrobu i zysk?

Załóżmy, że na każdy wyrób idą 2 arkusze sklejki, więc ze 150 arkuszy powstało 75 wyrobów, a dealerzy kupili je po 500 zł. Przychód wynosi 75 × 500 = 37 500 zł.

Kontrola: 21 750 / 37 500 = 0,58 i 20 250 / 37 500 = 0,54. Tabela uwzględnia tylko sklejkę, reszta kosztów (praca, koszty wydziałowe) jest taka sama przy obu metodach. Różnica 4 punktów procentowych pojawiła się wyłącznie z wyboru metody, bo fizycznie zakład zużył ten sam materiał.

Wniosek z przykładu jest taki. Gdy ceny rosną, FIFO pokazuje wyższy zysk, ale magazyn jest wyceniony drożej, bliżej wartości rynkowej. Średnia ważona wygładza skoki: koszt wyrobu zmienia się stopniowo i nie zależy od tego, którą partię wziął magazynier. Gdy ceny spadają, efekt jest odwrotny.

Co się stanie, jeśli przed drugim rozchodem przyjdzie nowa partia?

Tu metody rozchodzą się najbardziej. Załóżmy, że w maju, przed drugim rozchodem, do magazynu przyszło jeszcze 100 arkuszy po 140 zł, o wartości 14 000 zł.

Średnia ważona reaguje od razu. Po pierwszym rozchodzie zostało 150 arkuszy za 17 250 zł, z nową partią jest 250 arkuszy za 17 250 + 14 000 = 31 250 zł. Cena średnia to 31 250 / 250 = 125 zł, a rozchód 100 arkuszy kosztuje 12 500 zł.

FIFO nie rusza nowej partii, dopóki stare się nie skończą. Rozchód 100 arkuszy, tak jak wcześniej, bierze 50 po 115 i 50 po 130, czyli 12 250 zł. Droższa partia po 140 zł stoi w kolejce z tyłu.

Kontrola dla FIFO: w magazynie jest 50 po 130 i 100 po 140, 6 500 + 14 000 = 20 500 zł. Dla średniej ważonej: 150 × 125 = 18 750 zł. FIFO zostaje więc w tyle za rynkiem w koszcie rozchodów, a magazyn trzyma po świeższych cenach. Średnia nadąża za rynkiem w koszcie, ale zaciera różnicę między partiami.

Jakie błędy popełnia się przy wyborze metody?

• Porównuje się zysk za różne okresy według różnych metod. Jeśli w styczniu liczono średnią, a w lutym FIFO, część zmiany marży tłumaczy metoda, a rynek tylko resztę.
• Zapomina się o zapasach. Metoda zmienia koszt sprzedanych wyrobów i wycenę magazynu w bilansie. Różnica 750 zł w przykładzie leży właśnie tam.
• Włącza się ewidencję partii dla FIFO, a pracuje bez partii. Jeśli magazynier nie wskazuje partii w dokumentach, ewidencja partii wprowadza zamieszanie, a księgowy musi poprawiać powiązania ręcznie.

Którą metodę wyceny rozchodu wybrać w zakładzie produkcyjnym?

Wskazówki są takie:

• FIFO wybiera się, gdy partie wyraźnie różnią się ceną, materiał ma termin przydatności, a właściciel chce widzieć rentowność każdej dostawy. Ewidencja partii jest też potrzebna, gdy każdą partię trzeba prześledzić do magazynu, na przykład ze względu na certyfikaty.
• Średnią ważoną wybiera się, gdy materiał jest jednorodny i przychodzi często: walcówka, tkanina z jednej belki, materiały sypkie. Poszczególne partie nie różnią się tu jakością, a cena waha się w granicach kilku procent.
• Polityka rachunkowości. Metodę zapisuje się w polityce rachunkowości jednostki. Standardy, w tym MSR 2, dopuszczają zarówno FIFO, jak i średnią ważoną, więc jest to wybór firmy. Ostateczną decyzję uzgodnijcie z księgowym i nie zmieniajcie metody w środku okresu sprawozdawczego bez potrzeby.

Dla małego zakładu z kilkunastoma materiałami średnia ważona zwykle wystarcza. Gdy zakupy są bardziej złożone, a ceny różnią się między dostawcami, FIFO daje dokładniejszy obraz każdej dostawy. Z czego składa się koszt wytworzenia, opisuje artykuł jak policzyć TKW.

Jak przełączyć metodę w Bimp?

Metoda zależy od jednego przełącznika. Otwórzcie „Company settings” (ustawienia firmy), następnie zakładkę „Accounting settings” (ustawienia ewidencji) i znajdźcie „Keep goods records by batches”. Gdy przełącznik jest włączony, Bimp tworzy kartę dla każdej partii i rozchoduje według FIFO. Gdy jest wyłączony, w systemie nie ma partii, a koszt liczy się jako średnia cena zapasów.

W Bimp nie ma osobnego wyboru między metodami w rodzaju „FIFO / średnia / LIFO”: metoda wynika z tego, czy prowadzicie ewidencję według partii. Czy system przeliczy już zaksięgowane dokumenty po przełączeniu, wyjaśnijcie z pomocą techniczną przed zmianą ustawienia.

Dodatkowe koszty dostawy czy cła podnoszą wartość partii lub stanu niezależnie od metody. Jak trafiają do ceny, wyjaśnia artykuł o cle, spedycji i transporcie w koszcie importu.

Co Bimp robi, a czego nie

Bimp rozchoduje koszt według FIFO, jeśli włączone jest „Keep goods records by batches”, a według średniej ważonej wartości wszystkich zapasów, jeśli ewidencja partii jest wyłączona. Koszt towaru składa się z ceny zakupu i kosztów dodatkowych, a dla wyrobów gotowych wchodzą do niego materiały według specyfikacji i robocizna. Wynik widać w raporcie „Gross profit” (zysk brutto), a dla niezakończonych zleceń jest „Accumulated cost” (skumulowany koszt). Więcej o tworzeniu kosztu i metodach jest w artykule „Cost price methods”, a o przełącznikach partii, serii i VAT w artykule „Accounting settings” (pomoc dostępna po angielsku).

Granice są takie. Bimp nie ma osobnego przełącznika na inne metody, na przykład LIFO czy cenę szczegółowej identyfikacji. Wybór między FIFO a średnią sprowadza się do ewidencji partii. Politykę rachunkowości i skutki podatkowe wyboru metody określa księgowy, a system tylko liczy według wybranego trybu.

Jak koszt wyrobu składa się z materiałów, pracy i kosztów pośrednich, można zobaczyć na stronie Bimp.

Często zadawane pytania