Rozliczanie kosztów pośrednich na koszt wytworzenia: trzy klucze i przykład na 12 wyrobach

Rozliczanie kosztów pośrednich to podział miesięcznej sumy kosztów wydziałowych (czynsz hali, energia, wynagrodzenia brygadzistów, ochrona) między wyroby według wybranego klucza, na przykład ilości, wartości materiałów albo godzin pracy. Od wyboru klucza zależy, ile dostanie każdy wyrób. W przykładzie poniżej taboret z materiałami za 50 PLN bierze 60, 15 albo 12 PLN kosztów pośrednich, a szafa z materiałami za 975 PLN - 60, 292,50 albo 288 PLN.

Przykład jest umowny: stolarnia na 12 osób produkuje 12 rodzajów wyrobów i w miesiącu ma 24 000 PLN kosztów pośrednich.

Jak działa rozliczanie kosztów pośrednich na koszt wytworzenia?

Koszty bezpośrednie znamy w chwili produkcji. Deska, okucia i akordowe wynagrodzenie montera trafiają do wyrobu według zestawienia materiałowego. Czynsz hali, prąd, pensja kierownika produkcji i brygadzistów, smary, odzież robocza, ochrona i wywóz odpadów tak nie działają, bo dotyczą całej hali. Najpierw gromadzi się je za miesiąc, potem dzieli między wyroby. Ten drugi krok to właśnie rozliczanie.

Ustawa o rachunkowości rozróżnia zmienną i stałą część kosztów wydziałowych. Część zmienną rozlicza się według faktycznego rozmiaru produkcji, stałą - przy normalnym wykorzystaniu zdolności produkcyjnych, a nierozliczony nadwyżkowy koszt stały obciąża wynik okresu. Klucz (godziny pracy, wynagrodzenia, rozmiar działalności, koszty bezpośrednie) firma wybiera sama i utrwala w polityce rachunkowości. To schemat ogólny, a zasady dla konkretnej spółki ustala główna księgowa. W przykładzie poniżej cała kwota jest dzielona według faktycznej produkcji, bez podziału na część stałą i zmienną.

Jakie klucze rozliczania kosztów pośrednich stosuje się w produkcji?

Każdy klucz daje współczynnik, przez który mnoży się wskaźnik wyrobu. Produkcja miesiąca to 400 sztuk, materiałów jest na 80 000 PLN, pracy 1 000 godzin. Według ilości 24 000 PLN dzieli się przez 400 sztuk i wychodzi 60 PLN na wyrób, bez względu na wielkość. Według wartości materiałów wychodzi 0,30 PLN kosztów pośrednich na złotówkę materiałów (24 000 / 80 000), według godzin pracy - 24 PLN na godzinę (24 000 / 1 000).

Ilość sprawdza się przy wyrobach podobnych pod względem wielkości i pracochłonności, na przykład krzesłach jednego modelu. W asortymencie od taboretu do szafy obciąża drobne wyroby tak samo jak duże. Wartość materiałów wiąże koszty pośrednie z ceną wyrobu, ale drogi materiał może wymagać tyle samo pracy co tani. Front z fornirem kosztuje więcej niż z płyty wiórowej, a maszyny i ludzie są przy nim zajęci tyle samo czasu. Godziny pracy są najbliżej tego, co zużywają czynsz, prąd i brygadziści: czasu, który wyrób spędził na hali. Wymaga to ewidencji godzin według wyrobów. W zakładach z ciężkim parkiem maszynowym podobną rolę pełnią maszynogodziny.

Jakie dane są potrzebne, żeby rozliczyć czynsz hali na 12 wyrobów?

Koszty pośrednie miesiąca składają się z pięciu pozycji.

Produkcja, materiały i godziny pracy według wyrobów.

Co wyjdzie przy każdym z trzech kluczy?

Każdy wyrób mnoży się przez współczynnik klucza. Dla taboretu to 60 PLN według ilości, 50 × 0,30 = 15 PLN według materiałów i 0,5 × 24 = 12 PLN według godzin. Dla szafy - 60 PLN, 975 × 0,30 = 292,50 PLN i 12 × 24 = 288 PLN.

Kontrola idzie po sumie. Według ilości 400 × 60 = 24 000 PLN. Według materiałów 80 000 × 0,30 = 24 000 PLN. Według godzin 1 000 × 24 = 24 000 PLN. Każdy klucz zwraca te same 24 000 PLN, zmienia się tylko adresat.

Na taborecie różnica widoczna od razu. Według ilości niesie 60 PLN kosztów pośrednich przy 50 PLN materiałów, czyli koszty pośrednie są większe niż materiały. Według materiałów to 15 PLN (30% do materiałów), według godzin 12 PLN (24%). Na szafie ten sam klucz „ilość” dolicza 60 PLN do 975 PLN, około 6%, podczas gdy materiały i godziny dają 30% i 29,5%. W miesiącu 60 taboretów dostaje 3 600, 900 albo 720 PLN, a 8 szaf - 480, 2 340 albo 2 304 PLN.

Który klucz zniekształca mniej w takiej stolarni?

W tym asortymencie materiały i godziny dają tę samą kwotę albo różnią się o mniej niż 2% dla pięciu wyrobów: obu krzeseł, szafki RTV, łóżka i szafy. Rozchodzą się na stołach i drobnych wyrobach. Stół jadalniany według materiałów bierze 120 PLN, według godzin 144 PLN, biurko 144 i 168 PLN. Takie wyroby wymagają więcej pracy, niż sugeruje wartość ich materiałów.

Przejście z ilości na godziny zdejmuje z taboretów i półek 5 160 PLN. Taborety i półki według ilości niosą 60 × 60 + 50 × 60 = 6 600 PLN, według godzin 60 × 12 + 50 × 14,40 = 1 440 PLN. Pozostałe 5 160 PLN rozkłada się na dziesięć innych wyrobów. Wniosek dotyczy tej stolarni, gdzie pracochłonność drobnych wyrobów jest wyraźnie poniżej średniej. W zakładzie o jednorodnej produkcji trzy klucze zbliżyłyby się do siebie.

Jak klucz rozliczania wpływa na cenę taboretu i szafy?

Załóżmy, że zakład ustala cenę jako koszt (materiały plus koszty pośrednie) powiększony o 30%. Płace bezpośrednie pomijamy, żeby nie komplikować rachunku. Przy kluczu „ilość” koszt taboretu to 50 + 60 = 110 PLN, cena 110 × 1,3 = 143 PLN. Według godzin koszt to 50 + 12 = 62 PLN, cena 80,60 PLN. Cena taboretu według ilości jest wyższa o 62,40 PLN, czyli o 77% względem ceny według godzin.

Szafa odchyla się w przeciwną stronę. Według ilości koszt to 975 + 60 = 1 035 PLN, cena 1 345,50 PLN. Według godzin koszt to 975 + 288 = 1 263 PLN. Jeśli szafę sprzedać po cenie z klucza „ilość”, marża na kosztach liczonych według godzin wyniesie (1 345,50 - 1 263) / 1 263 = 6,5% zamiast planowanych 30%. Taboret po cenie z klucza „ilość” dawałby 131% marży na kosztach według godzin, (143 - 62) / 62.

Wybór klucza staje się decyzją cenową. Taboret wyceniony według ilości przegrywa ceną z konkurencją, a szafa sprzedaje się prawie po kosztach.

Co się zmienia, gdy hala jest niedociążona?

Koszty pośrednie nie zależą od produkcji: czynsz i ochrona są płatne w całości także w cichym miesiącu. Załóżmy, że przepracowano 750 godzin zamiast 1 000, a koszty pośrednie nadal wynoszą 24 000 PLN. Według faktycznych godzin stawka rośnie do 24 000 / 750 = 32 PLN za godzinę i taboret dostaje 0,5 × 32 = 16 PLN zamiast 12. Koszt sztuki wzrósł przez przestój hali.

Dla stałej części kosztów pośrednich ustawa o rachunkowości przewiduje rozliczanie przy normalnym wykorzystaniu zdolności produkcyjnych. Jeśli normalna zdolność hali to 1 000 godzin, stawka zostaje 24 PLN za godzinę. Na 750 przepracowanych godzin rozlicza się 750 × 24 = 18 000 PLN, a nierozliczone 24 000 - 18 000 = 6 000 PLN obciąża koszty okresu. Taboret w takim miesiącu niesie te same 12 PLN, a przestój widać w osobnym wierszu. W przykładach wyżej całą kwotę kosztów pośrednich uznano za rozliczoną według faktycznej produkcji.

Jak wygląda wzór arkusza do rozliczania kosztów pośrednich?

Arkusz, z którego kontroler bierze kwoty do dokumentu, zawiera jedną tabelę na miesiąc. Wiersz taboretu według klucza godzin wygląda tak.

Współczynnik liczy się raz jako suma kosztów pośrednich podzielona przez sumę podstawy. Pozostałe wiersze wypełnia się tak samo, a suma musi zgadzać się z kwotą zgromadzoną w miesiącu.

Jak rozliczyć koszty pośrednie w Bimp?

Najpierw koszty gromadzi się bez przypisania do zamówienia. W sekcji Finance → Other cash operations tworzy się „Other expenses”, włącza przełącznik „To cost price” i wybiera pozycję kosztową o typie „Cost price”, na przykład „Work in progress”. Fakturę wynajmującego albo dostawcy energii można też zaksięgować przez „Goods receipt” z przełącznikiem „Rachunkowość zarządcza”. Kwoty pojawiają się w raporcie „Accumulated cost”, szczegóły o sposobach - w artykule Gromadzenie kosztów.

Potem w sekcji Warehouse → Cost allocation tworzy się dokument. W polu „Allocate to” wybiera się „Produced goods”, wskazuje „Period” i „Warehouse”. Na karcie „Products” przycisk Fill podciąga wyroby, na karcie „Costs” - nierozliczone koszty przypisane do kosztu wytworzenia. Przycisk Allocate proponuje klucz „By amount” albo „By quantity”, wypełnia kolumnę „Costs amount”, a na dole okna pokazuje „Allocated” i „Accrued”. W przykładzie klucz „wartość materiałów” jest bliski logice „By amount”, bo droższe wyroby dostają większy udział.

Jeśli rozliczona kwota nie równa się sumie kosztów, dokument się nie zaksięguje. Po zaksięgowaniu Bimp zdejmuje zgromadzone kwoty z kont gromadzenia na koszt wytworzenia wyprodukowanych wyrobów, wynik widać w raportach „Accumulated cost” i „Gross profit”. Instrukcja krok po kroku jest w artykule Rozliczenie kosztów, a to, jak koszty pośrednie wpisują się w ogólny wzór, opisuje strona Bimp dla producentów.

Co robi Bimp, a czego nie robi?

Bimp to ukraiński chmurowy system ERP dla producentów. Gromadzi koszty pośrednie, dzieli je dokumentem „Cost allocation” (rozdzielenie kosztów pośrednich) według kwoty albo ilości i wymaga, żeby kwota rozliczona zgadzała się ze zgromadzoną. Innych kluczy dokument nie ma, więc rozliczenie według godzin pracy czy maszynogodzin kontroler liczy w arkuszu. Podziału kosztów na stałe i zmienne, normalnej zdolności produkcyjnej ani wyboru klucza system nie podpowiada. Te decyzje podejmują kontroler i główna księgowa.

Co pokazał rachunek na 12 wyrobach?

Te same 24 000 PLN kosztów pośrednich rozłożyły się na koszt wytworzenia różnie, zależnie od klucza. Na taborecie różnica wyniosła pięciokrotność: 60 PLN według ilości wobec 12 PLN według godzin. Na szafie materiały i godziny prawie się zeszły, 292,50 i 288 PLN, a ilość dała tylko 60 PLN. Cena taboretu policzona według ilości jest wyższa o 62,40 PLN niż według godzin.

Dalej w temacie kosztu wytworzenia: cło i spedycja w koszcie importu, księgowanie braków, odpady i produkty uboczne. Koszt własnego wyrobu można policzyć w kalkulatorze kosztu wytworzenia.

Często zadawane pytania