Rachunek zysków i strat producenta: przykład i jak go czytać

Rachunek zysków i strat (RZiS) to zestawienie, w którym przychód za okres przechodzi w dół po wierszach, aż zostanie z niego wynik finansowy. Niżej przykład RZiS producenta mebli za miesiąc, gdzie przychód 320 000 PLN zamienia się w zysk brutto 144 000 PLN, zysk operacyjny 42 000 PLN przed amortyzacją i 32 000 PLN przed opodatkowaniem. Firma jest umowna.

W tym przykładzie przychód miesiąca wzrósł o 8%, a zysk operacyjny o 5%. Właściciel, który patrzy na obrót, zobaczyłby dobry miesiąc. W raporcie za dwa okresy obok siebie widać, że koszt wytworzenia rósł szybciej niż sprzedaż, a marża spadła z 45,9% do 45,0%.

Z jakich wierszy składa się rachunek zysków i strat producenta?

Najpierw idzie przychód, potem koszt wytworzenia sprzedanych wyrobów, a między nimi zysk brutto. Niżej trzy grupy kosztów: „Production overheads”, „Administrative expenses” i „Selling expenses”. Po nich stoją zysk operacyjny, amortyzacja i odsetki. Ustawa o rachunkowości zna wariant porównawczy i kalkulacyjny RZiS, a układ w Bimp jest zarządczy i bliższy kalkulacyjnemu.

Raport „Income and expenses (P&L)” w Bimp buduje się metodą memoriałową. Sprzedaż trafia do przychodu w dniu wysyłki, czynsz hali czy wynagrodzenia - do kosztów okresu, którego dotyczą, a data zapłaty tego nie zmienia. Do raportu wchodzą tylko zaksięgowane dokumenty, więc niezaksięgowana faktura w przykładzie niżej by nie istniała.

Jak wygląda RZiS producenta mebli za miesiąc?

Zakład wytwarza meble korpusowe i sprzedaje je hurtem dealerom oraz detalicznie przez własny sklep internetowy. W tabeli dwa miesiące, żeby raport czytał się w dynamice. Nazwy wierszy wzięto z raportu „Income and expenses (P&L)” w Bimp, ostatni wiersz jest wyliczeniem.

W bieżącym miesiącu koszt wytworzenia 176 000 PLN składa się z materiałów 128 000 PLN i wynagrodzeń akordowych pracowników produkcji 48 000 PLN. Koszty wydziałowe 30 000 PLN to czynsz hali 18 000 PLN oraz pensje mistrzów i magazyniera 12 000 PLN. Do administracyjnych 32 000 PLN wchodzą wynagrodzenia administracji 24 000 PLN, czynsz biura 5 000 PLN, bank i łączność 3 000 PLN. Koszty sprzedaży 40 000 PLN to marketing 17 000 PLN, wynagrodzenia handlowców 15 000 PLN i dostawa do klientów 8 000 PLN.

Jak policzyć zysk brutto, marżę i zysk operacyjny?

Zysk brutto równa się przychód minus koszt wytworzenia, czyli 320 000 - 176 000 = 144 000 PLN. Podział przez przychód daje marżę (w raporcie „Gross profit” nazwaną rentownością) 144 000 / 320 000 = 45,0%. Podział przez koszt daje narzut 144 000 / 176 000 = 81,8%. Oba procenty opisują te same pieniądze z różnych stron, i od tego na naradach biorą się spory o „narzut 80%” i „marżę 45%”, choć chodzi o jeden wynik.

Koszty operacyjne składają się z trzech grup, 30 000 + 32 000 + 40 000 = 102 000 PLN. Odejmujemy je od zysku brutto i mamy 144 000 - 102 000 = 42 000 PLN, czyli 13,1% przychodu. To wiersz „Earnings before interest, taxes and depreciation”.

Dalej odejmuje się amortyzację, 42 000 - 6 000 = 36 000 PLN, czyli 11,3% przychodu. Odsetki od kredytu 4 000 PLN zostawiają 36 000 - 4 000 = 32 000 PLN, czyli 10,0%. Podatku dochodowego w przykładzie się nie liczy: raport opisuje obraz zarządczy, a deklarację podatkową przygotowuje się według innych zasad.

Poprzedni miesiąc liczy się tak samo, 136 000 - 96 000 = 40 000 PLN zysku operacyjnego, co stanowi 13,5% z 296 000 PLN przychodu. Obecne 13,1% jest o 0,4 punktu procentowego niższe, choć w złotych zysk wzrósł o 2 000 PLN.

Na co patrzeć w RZiS w pierwszej kolejności?

Pierwszy wiersz do sprawdzenia to zysk brutto w procentach. W przykładzie spadł z 45,9% do 45,0%. Przychód wzrósł o 24 000 PLN (+8,1%), koszt wytworzenia o 16 000 PLN (+10,0%), więc każda dodatkowa złotówka sprzedaży przynosiła mniej niż poprzednia. Przyczyny szuka się w raporcie „Cost of produced goods” i w cenach zakupu materiałów, ale sam fakt widać już w RZiS.

Drugie spojrzenie pada na udział grup kosztów w przychodzie. Koszty sprzedaży wzrosły z 35 000 do 40 000 PLN, i te 5 000 PLN tłumaczy większość wzrostu kosztów operacyjnych o 6 000 PLN. Gdyby raport pokazywał tylko sumę 102 000 PLN, różnica by się zgubiła.

Trzecie spojrzenie to przekrój według kierunków działalności. W Bimp RZiS filtruje się według kierunku i projektu. Hurt dał przychód 230 000 PLN przy koszcie wytworzenia 130 000 PLN, czyli zysk brutto 100 000 PLN (43,5%). Sklep internetowy przyniósł 90 000 PLN przychodu, 46 000 PLN kosztu i 44 000 PLN zysku brutto (48,9%). Suma zgadza się z liczbami ogólnymi, 100 000 + 44 000 = 144 000 PLN. Jeśli marketing 17 000 PLN w całości pracuje na sklep, to po nim sklep zostawia 44 000 - 17 000 = 27 000 PLN, czyli 30,0% swojego przychodu, a wniosek o najbardziej zyskownym kanale zależy od tego, na który poziom raportu się patrzy.

Czwarty sygnał to ujemny zysk brutto w wierszu. Jeśli towar sprzedano poniżej kosztu, raport pokazuje to czerwonym minusem w wierszu. U producenta taka sytuacja pojawia się, gdy cena w cenniku nie została zaktualizowana po podrożeniu materiałów.

Dlaczego zysk brutto zależy od ewidencji kosztów wydziałowych?

Koszty wydziałowe w raporcie Bimp stoją osobną grupą pod zyskiem brutto. Jeśli rozliczyć je na wyroby dokumentem „Cost allocation” (rozdzielenie kosztów pośrednich) i tym samym włączyć w koszt wytworzenia, obraz się zmieni. Załóżmy, że wszystkie 30 000 PLN kosztów wydziałowych przeszły do kosztu wytworzenia. Koszt staje się 176 000 + 30 000 = 206 000 PLN, a zysk brutto 320 000 - 206 000 = 114 000 PLN, czyli 35,6%. Koszty operacyjne spadają do 72 000 PLN, a zysk operacyjny zostaje ten sam, 114 000 - 72 000 = 42 000 PLN.

Dlatego marżę dwóch producentów albo dwóch okresów porównuje się przy tej samej zasadzie, co wchodzi w koszt wytworzenia. O wyborze klucza rozliczenia więcej w artykule o rozliczaniu kosztów pośrednich na koszt wytworzenia.

Jaki wzór RZiS wziąć za podstawę?

Wzór RZiS dla producenta to ta sama tabela, tylko ze wzorami zamiast liczb. Do raportu miesięcznego wystarczy osiem wierszy.

W Excelu taką tabelę wypełnia się ręcznie z trzech źródeł. W Bimp raport zbiera się z dokumentów, a filtry, okres i grupowanie zapisuje się przyciskiem Save as new template, więc raport za miesiąc otwiera się jednym kliknięciem.

Dlaczego zysk w RZiS nie równa się pieniądzom na rachunku?

Zysk 32 000 PLN w przykładzie istnieje według dokumentów. Dealerzy mogli zapłacić za wysyłkę tylko częściowo, a część materiałów kupiono na magazyn i jeszcze nie spisano w koszt wytworzenia. Raport przepływów pieniężnych pokaże inną liczbę, a taka rozbieżność między dwoma raportami jest oczekiwana. W pomocy opisuje ją artykuł o raporcie „Cash flow”.

Co robi Bimp, a czego nie robi

Bimp to ukraiński chmurowy system ERP dla producentów, a raport „Income and expenses (P&L)” otwiera się w menu „Reports”. Zbiera przychód ze sprzedaży, koszt wytworzenia, zysk brutto, narzut i koszty według grup z zaksięgowanych dokumentów. Okres, kierunki działalności i projekt ustawia się filtrami, a grupowanie według lat, kwartałów albo miesięcy rozkłada raport na kolumny. Szczegółowo o każdym wierszu i filtrze w artykule „Income and expenses (P&L)”, a zysk brutto według towarów, klientów i handlowców opisano w artykule „Gross profit”. Ogólny przegląd możliwości finansowych jest na stronie Finanse.

Granice są takie. RZiS w Bimp to rachunkowość zarządcza i nie zastępuje obowiązkowej sprawozdawczości księgowej, finansowej i podatkowej. Podatku dochodowego raport według zasad podatkowych nie liczy. Jakość wierszy zależy od tego, jak ustawiono pozycje przychodów i kosztów oraz ich grupy, więc najpierw zbiera się je w słowniku, a dopiero potem ocenia zysk.

W przykładzie przychód wzrósł o 24 000 PLN, a zysk operacyjny o 2 000 PLN. Różnicę 22 000 PLN zabrały koszt wytworzenia (16 000 PLN) i koszty operacyjne (6 000 PLN), i właśnie to przesunięcie właściciel zobaczyłby jako pierwsze, otwierając raport za dwa miesiące obok siebie.

Szerzej o tym, od czego zacząć rachunkowość zarządczą, w artykule Rachunkowość zarządcza w produkcji.

Często zadawane pytania